Vulkanen in Europa: van de Etna en IJsland tot de Eifel

Overzicht: belangrijke vulkanen in Europa

Hoogtes en uitbarstingsjaren volgens het Smithsonian Global Volcanism Program; de Etna verandert voortdurend van hoogte door nieuwe uitbarstingen en instortingen.

Italië: de vulkanen van Europa bij uitstek

De Etna op Sicilië is de grootste en actiefste vulkaan van Europa (buiten de Kaukasus). Hij wisselt rustige perioden af met paroxismen: korte, hevige uitbarstingen met lavafonteinen en aspluimen. In 2026 waren er onder meer lavastromen in de Valle del Bove (januari), een effusieve uitbarsting aan de voet van de Noordoostkrater (26 juni – 4 juli) en paroxismen vanuit de Voragine-krater op 30 juli en 6 augustus, met een aspluim tot ongeveer 7 km hoogte. Begin oktober 2026 was de Etna rustig. Meer daarover op onze pagina vulkaanactiviteit 2026.

Stromboli, ten noorden van Sicilië, barst al meer dan 2.000 jaar vrijwel onafgebroken uit met kleine explosies om de paar minuten — de naamgever van de Stromboliaanse uitbarsting. Na de dodelijke explosie van 2019 en een grote brand in 2022 is de toegang tot de top beperkt; kijk voor je gaat naar de actuele regels.

De Vesuvius begroef in 79 n.Chr. Pompeï en Herculaneum en barstte voor het laatst uit in 1944. Een paar kilometer westelijker ligt de Campi Flegrei, een grote caldera onder de stad Pozzuoli. Sinds 2005 stijgt de bodem daar weer (bradyseïsme), met steeds sterkere aardbevingen; op 31 juli 2026 volgde een beving met magnitude 4,7 — de zwaarste in de regio in ongeveer veertig jaar. Een uitbarsting is daarmee niet aangekondigd, maar de autoriteiten houden evacuatieplannen voor honderdduizenden inwoners actueel. Op het eiland Ischia was de laatste uitbarsting in 1302; Vulcano gaf ons het woord ‘vulkaan’.

IJsland: vuur en ijs

IJsland ligt op de Midden-Atlantische Rug én boven een hotspot, en telt zo’n dertig actieve vulkanische systemen. Gemiddeld barst er elke paar jaar een vulkaan uit. Bekende namen:

• Reykjanes-schiereiland: na ongeveer 800 jaar rust begon hier in 2021 een nieuwe vulkanische periode: drie uitbarstingen bij Fagradalsfjall (2021–2023) en daarna negen spleeterupties langs de Sundhnúkur-kraterrij bij Grindavík (december 2023 – augustus 2025). Onder Svartsengi stijgt de bodem nog steeds; het IJslandse meteorologisch instituut (IMO) hield op 30 september 2026 een nieuwe uitbarsting voor het meest waarschijnlijke scenario.
• Eyjafjallajökull (2010): een middelgrote uitbarsting onder een gletsjer waarvan de as het Europese luchtverkeer dagenlang plat legde (ongeveer 100.000 geschrapte vluchten).
• Grímsvötn: de actiefste vulkaan van IJsland, onder de Vatnajökull; in 2011 een VEI 4-uitbarsting.
• Hekla: barstte in de 20e eeuw vijf keer uit, voor het laatst in 2000.
• Katla: onder de Mýrdalsjökull; laatste grote uitbarsting in 1918, berucht om gletsjerlopen (jökulhlaups).
• Laki (1783–84): een enorme spleeteruptie waarvan de gassen en de daaropvolgende hongersnood ongeveer een vijfde van de IJslandse bevolking het leven kostten; de ‘Laki-nevel’ was ook in Nederland merkbaar.

Griekenland: Santorini en de Egeïsche boog

Santorini is de rand van een ingestorte caldera. De Minoïsche uitbarsting rond 1600 v.Chr. was een van de grootste van de afgelopen 10.000 jaar en gaf het eiland zijn halvemaanvorm. In de caldera groeiden sindsdien de eilandjes Palea en Nea Kameni; de laatste uitbarsting was in 1950. Begin 2025 werd het gebied tussen Santorini en Amorgos opgeschrikt door een heftige aardbevingszwerm, maar zonder uitbarsting. Andere Griekse vulkanen zijn Nisyros (stoomexplosies, laatst in 1888), Methana en Milos.

Canarische Eilanden en Azoren

De Canarische Eilanden zijn vulkaaneilanden boven een hotspot voor de kust van Afrika. De Teide op Tenerife (3.715 m) is de hoogste berg van Spanje; de laatste uitbarsting op het eiland was die van Chinyero in 1909. Op La Palma duurde de Tajogaite-uitbarsting van 2021 85 dagen (19 september – 13 december) en verwoestte ze meer dan duizend gebouwen. Op Lanzarote vormden de uitbarstingen van 1730–1736 de lavavlakten van Nationaal Park Timanfaya, en bij El Hierro was in 2011–2012 een onderzeese uitbarsting.

De Azoren (Portugal) liggen op het knooppunt van drie platen. De vulkaan Pico (2.351 m) is de hoogste berg van Portugal; de uitbarsting van Capelinhos op Faial (1957–1958) maakte het eiland groter en leidde tot een grote emigratiegolf.

Frankrijk en Duitsland: slapende vulkaanvelden

In de Auvergne ligt de Chaîne des Puys, een keten van ongeveer 80 vulkanen rond de Puy de Dôme (1.465 m) en sinds 2018 UNESCO-werelderfgoed. De jongste uitbarstingen vonden ongeveer 7.000 jaar geleden plaats. Overzees heeft Frankrijk met de Piton de la Fournaise op Réunion een van de actiefste vulkanen ter wereld.

De Eifel in Duitsland, op een paar uur rijden van Nederland en België, is het dichtstbijzijnde vulkaangebied voor de Lage Landen. Het staat vol maren (explosiekraters met een meer) en slakkenkegels. Ongeveer 13.000 jaar geleden ontstond bij een grote explosieve uitbarsting (VEI 6) het Laacher See; de as daarvan is als dunne laag tot in Scandinavië en Italië terug te vinden. Het jongste maar, het Ulmener Maar, is ongeveer 11.000 jaar oud. In het Laacher See borrelt nog altijd vulkanisch CO₂ op en seismologen zien magma op grote diepte; geologen beschouwen de Oost- en West-Eifel daarom als slapend, niet als uitgedoofd. Het Zevengebergte bij Bonn is daarentegen een uitgedoofd vulkaangebied van zo’n 25 miljoen jaar oud.

Zijn er vulkanen in Nederland of België?

In Europees Nederland en in België zijn geen actieve vulkanen. Wel zijn er sporen van heel oude vulkanen:

• De Zuidwalvulkaan ligt op ongeveer 2 kilometer diepte onder de Waddenzee tussen Harlingen en Vlieland. Hij is zo’n 150 miljoen jaar oud (Jura) en werd ontdekt bij boringen naar aardgas. Hij is allang uitgedoofd.
• Caribisch Nederland: het Koninkrijk der Nederlanden telt wél twee potentieel actieve vulkanen. Mount Scenery op Saba (887 m, het hoogste punt van het Koninkrijk) barstte rond 1640 voor het laatst uit, met explosies en pyroclastische stromen. The Quill op Sint Eustatius (601 m) had zijn laatste uitbarsting zo’n 1.600 tot 1.800 jaar geleden. Het KNMI bewaakt beide vulkanen met seismometers en GPS-stations.

Merkbare gevolgen van vulkanen elders zijn er wel: de aswolk van Eyjafjallajökull in 2010 sloot ook Schiphol en Zaventem, en na grote uitbarstingen zoals Tambora (1815) en Laki (1783) waren de zomers in de Lage Landen merkbaar koeler en nevelig.